Antropologia Tricologica
 /  Antropologia Tricologica

Antropologia Tricologica

Antropologia Tricologica
Andrea Marliani e Guido Vito Trotter
 

La biologia ci insegna che i capelli non hanno scopo funzionale per la razza umana che potrebbe sopravvivere benissimo anche se fosse completamente calva e forse gli uomini del futuro considereranno i capelli e i peli come annessi inutili, assolutamente poco igienici e verranno abituati a depilarsi in tutte le parti del corpo, testa compresa, fin dall’adolescenza.

Ma perché allora gli umani di oggi, poveri primitivi, “tengono” tanto alla capigliatura da soffrire per essa? Perché hanno per la perdita dei capelli sensazioni di angoscia così importanti da portarli ad accettare cure dispendiose, spesso inutili e tentativi, anche dolorosi, di ricostruzione di un qualcosa che in fondo è biologicamente inutile, non avendo più significato né di termoregolazione né di protezione? Una risposta possono offrircela la psicologia e l’antropologia.

Una diversa lunghezza dei capelli fra maschio e femmina fa parte del nostro patrimonio culturale anche per motivi biologici. Sebbene la loro crescita in lunghezza avvenga nei due sessi quasi alla stessa velocità, nel maschio si ha un ricambio di capelli a velocità doppia o tripla di quella che si ha nella femmina, la fase anagen dei capelli di un uomo dura infatti mediamente circa 3 anni mentre nella donna dura fra i 6 e i 10 anni. Il capello del maschio cade pertanto ad una lunghezza teorica di circa 30-35 cm mentre quello della donna può raggiungere anche i 100-120 cm. La lunghezza dei capelli è pertanto, in natura, un attributo importante del dimorfismo sessuale. Siamo pertanto ancestralmente abituati a considerare che se un essere umano ha i capelli lunghi è femmina e se li ha corti è maschio.
E se i capelli non ci sono più? Allora è come se ci fosse una regressione ad una condizione, come quella infantile, nella quale non si sono ancora ben differenziati i due ruoli, con i diritti ed i poteri che essi comportano. La perdita dei capelli può essere pertanto inconsciamente vissuta dal maschio come perdita di virilità o castrazione, e dalla donna come perdita di femminilità.

 

 E’ significativo a questo proposito l’esempio di “evirazione” subita da Sansone sconfitto dai Filistei solo dopo il tradimento da parte della propria donna, venuta a conoscenza che la sede della sua immensa forza era nei capelli.

Nella storia e nella mitologia i riferimenti ai capelli come sede di forza, di energia, di fertilità e virilità sono innumerevoli e li ritroviamo praticamente in tutte le culture umane, per una sorta di memoria mitico – storica comune le cui radici si perdono nella notte dei tempi.
Tornano in mente le usanze iniziatiche, proprie delle culture anteriori alla formazione di caste, che si ritrovano in tutti i continenti ma in particolare nelle isole dell’Oceano Pacifico, dove ai neofiti non veniva permesso di lasciar crescere i capelli che dovevano essere tenuti rasati o, in tempi successivi, dovevano essere nascosti da una calotta di pelle che mimava una calvizie e che non doveva essere tolta se non ad iniziazione completa; in particolare non era permesso ai giovani di mostrarsi alle donne senza tale copricapo. Si riteneva che la crescita dei capelli permettesse la fertilità e la potenza sessuale e levarsi il copricapo di pelle era quindi contrassegno del passaggio dalla condizione di fanciullo a quella di uomo.
Così, ancora, per i monaci orientali il cranio rasato è simbolo di castità. I sacerdoti Ho delle tribù della Africa occidentale concepiscono i capelli come sede del Dio. I Masai posseggono la magia di “far pioggia” solo finché non si tagliano barba e capelli. In alcune zone della Nuova Zelanda, quando si riteneva indispensabile accorciare i capelli, si considerava il giorno del taglio come il più sacro dell’anno.

 

 

Anche nella nostra cultura occidentale una gran massa di capelli costituiva patrimonio indispensabile alla potenza di un sovrano. Basta pensare alla stupenda parrucca di riccioli inanellati di Luigi XIV ed al fatto che l’appellativo di “Cesare”, “Kaiser”, “Zar”, attribuito nel corso dei secoli a sovrani o condottieri, ha anche un risvolto etimologico riferito a lunghi capelli da tagliare. Così se Giulio Cesare si ritrovò di volta in volta costretto a ricorrere ad un riportino o ad una corona di alloro l’imperatore Adriano non esitò a dissimulare con una parrucca quello che i suoi contemporanei consideravano una grave deformità. La stessa corona regale del resto ha il significato di abbellimento della capigliatura (e di dissimulazione di una incipiente calvizie). La calvizie della regina Nefertiti e la preoccupazione del popolo per la chioma della sovrana, indicano quanta importanza fosse data dagli antichi abitanti dell’Egitto alla loro capigliatura.
Lo scalpo è stato a lungo l’espressione del valore del guerriero, la prova del coraggio in battaglia, il segno tangibile di una vendetta ottenuta. Lo scalpo dei nemici uccisi era quindi un ambito trofeo nella tradizione bellica degli Sciti e dei Giudei di Maccabeo e lo divenne poi in quella dei pellerossa americani che pensavano che Manitù per portare in cielo i guerrieri uccisi in battaglia li afferrasse per i capelli.
Con l’avvento della religione cristiana la tonsura divenne pratica abituale per i monaci, convinti così di rendersi sessualmente non attraenti ed esprimere umiltà, obbedienza e distacco dai beni del mondo.
Imporre invece il taglio dei capelli è sempre stato segno di profondo disprezzo. Gli antichi Romani tagliavano i capelli dei prigionieri, delle adultere e dei traditori.
I capelli sono sempre stati considerati anche simbolo di virtù muliebre, sicché la ricchezza di una fulgida chioma consentiva a Lady Godiva di apparire virtuosa quando a cavallo percorre nuda le strade di Coventry, mentre, anche nei tempi “recenti” della seconda guerra mondiale, donne accusate di facili costumi o di collaborazionismo con il nemico venivano rasate e poi costrette a mostrarsi ai concittadini. Anche le streghe, nel nostro medioevo, prima di essere giustiziate venivano rasate sia per esporle alla pubblica vergogna ed al disprezzo di tutti sia perché si riteneva che nei capelli fosse riposta gran parte della loro potenza malefica, sicché, rasate, non potessero più nuocere.
Nell’immaginario collettivo la calvizie conferisce inoltre un’idea di prematuro invecchiamento ed un esplicito segno di declino, ed è spesso per l’individuo causa di insicurezza nel suo inserimento sociale.

Concludendo: la diversa durata della fase anagen dell’uomo e della donna ha fatto sì che la lunghezza dei capelli sia diventata simbolo di dimorfismo sessuale. L’essere umano ha poi riposto nei capelli significati simbolici sempre più complessi, sicché la loro caduta è spesso vissuta inconsciamente come uno stato di regressione ad una condizione infantile ed asessuata, come perdita di forza e potenza, come invecchiamento, come disonore, come castrazione. Nella storia umana nessuna cultura mai è rimasta indifferente ai problemi dei capelli.
Nell’essere umano i capelli hanno la funzione di essere visti per esprimere, fra conscio ed inconscio, complessi messaggi sociali!

 

BIBLIOGRAFIA

Charles A., De Anfrasio R.: “The History of Hair” Mediterran Press, New York, 1970.

Kligman A.: “History of Baldness from magic to medicine” Clin. Dermatol. 1988; 6 (4): 83 – 88.

Maffei C., Fossati A., Rinaldi F., Riva E.: “Personality disorders and psychopathologic symptoms in patients with androgenetic alopecia” Arch Dermatol 1994; 130: 868 – 872.

Moerman D.E.: “The meaning of baldness and implications for treatment” Clin Dermatol 1991; 6 (4): 89 – 92.

Giacometti L.: “Facts, legends and myths about the scalp throughout history” Arch Dermatol 1967; 95: 629 – 631.

Rinaldi F.: “I segreti della bellezza romana” Biblioteche Rydelle Laboratories, Milano, 1991.

Clemente F., Rinaldi F.: “I capelli: magia, credenze popolari, medicina” Tricós 1992; 2: 6 – 8.

kingroyal · Marsbahis Giriş · hayalbahis güncel giriş · betbon güncel giriş · holiganbet · holiganbet giriş · betsat güncel giriş · meritbet · betist · grandpashabet · süperbetin · betist · pulibet giriş · ikimisli · yakabet · betgaranti giris · vdcasino · bettilt giriş · queenbet · betvole güncel adresi · sekabet · huhubet giriş · betsat · casibom resmi · betvole giriş · Matbet · jojobet · grbets · grandpashabet giriş · oslobet · jojobet giriş · Bets10 · casibom güncel giriş · betpark · betsat giriş · grbets · casibom · tipobet · hayalbahis güncel giriş · Kavbet · fixbet · Aresbet · pusulabet güncel giriş · meritbet · kingbetting · hayalbahis · betmatik giriş · caddebet giriş · betmatik · betpark · goldenbahis · casibom güncel giriş · setrabet · queenbet giriş · mariobet giriş · betturkey güncel giriş · betist · kolaybet · holiganbet · betsmove · kolaybet giriş · safirbet · casibom giriş · tipobet giriş · matadorbet · holiganbet giriş · casibom · capitolbet · meritbet · betsat giriş · hitbet · casibom · holiganbet · casibom · imajbet · casibom · phishing protection · restbet · safirbet · virüsbet · betgaranti giriş · betgaranti · ngsbahis güncel giriş · betkom · grbets · betcio · pokerklas · matbet giriş · casibom giriş · alobet güncel · vdcasino · betplay giriş · kingroyal · Kavbet · grbets · kingroyal giriş · yakabet giriş · grandpashabet · setrabet · betpark · marsbahis · meritbet · betkolik · kolaybet giris · Betnano giriş · efesbet · kingroyal · Matbet giriş · xslot giriş · holiganbet giriş · vip escort · perabet · meritking giriş · tuccobet · casinos not on gamstop · ramadabet · Queenbet giriş · ngsbahis · casibom güncel giriş · betturkey güncel giriş · norabahis giriş · casibom giriş · istanbulbahis · grandpashabet giriş · betturkey giriş · matadorbet giriş · casibom · tipobet güncel giriş · betturkey giriş · betvole giriş · kingroyal güncel · istanbulcasino · pokerklas · grandpashabet · kingroyal giriş · huhubet · holiganbet giriş · betpark giris · betist · casibom giriş · pokerklas giriş · betpas giriş · jojobet · betturkey giriş · casibom giriş · kolaybet · klasbahis giriş · vip escort · casibom · enbet giriş · Matbet giriş · superbetin · paşacasino · tipobet giriş · StreamEast · kralbet · betgaranti · betgaranti · kingroyal · holiganbet · bircasino · betexper · betkom mobil · casibom giriş · holiganbet giriş · betplay güncel giriş · vdcasino giriş · Aresbet Giriş · kalebet · van escort · betpark · Betsmove Giris · grandpashabet · Holiganbet Giriş · tipobet · piabet giriş · marsbahis giriş adresi · betsat · jojobet · tuccobet · holiganbet giriş · matadorbet giriş · marsbahis · imajbet · grandpashabet · hayalbahis · betgaranti giris · restbet güncel giriş · bankobet · casibom giriş · kingroyal · betwoon giriş · norabahis · kralbet giriş · betpark · Betgaranti · grandpashabet giriş · vdcasino giriş · grandpashabet · betturkey güncel · betplay giriş · casibom · restbet güncel giriş · teosbet giriş · betbon · grandpashabet · casibom güncel giriş · türkbet · portobet giriş · betvole adresi · alobet mobil · pokerklas güncel giriş · marsbahis giriş · pusulabet · grbets · holiganbet resmi · efesbet giriş · pasacasino · tipobet · marsbahis giriş · betturkey · holiganbet giriş · Betnano · betpark giris · casibom güncel giriş · hitbet · casibom · matadorbet · taksimbet güncel giriş · betgaranti · klasbahis · ilbet giris · hitbet güncel giriş · betvole güncel · imajbet güncel giriş · matbet · betplay güncel giriş · Aresbet giriş · casibom · ganobet giriş · casibom giriş · ganobet · norabahis güncel giriş · Betbon giriş · Holiganbet giriş · ramadabet resmi · goldenbahis · tipobet giriş · pusulabet giriş · Aresbet Güncel Giriş · grandpashabet · grandpashabet · betsat · padişahbet · barbibet · kingroyal · casineon giriş · ngsbahis güncel giriş · betnef güncel giriş · sweet bonanza · betsat giriş · holiganbet · vip escort · casibom güncel giriş · meritbet güncel giriş · zirvebet güncel giriş · grandpashabet giriş · casibom güncel giriş · kralbet güncel giriş · kingroyal · pusulabet giriş · pokerklas · meritbet giriş · grandpashabet giriş · holiganbet resmi · kingroyal giriş · betturkey · hitbet · casibom giriş · matadorbet · kolaybet · taksimbet giriş · barbibet · superbetin giriş · pulibet resmi · casibom giriş · casineon güncel giriş · kolaybet · holiganbet giriş · hayalbahis · tipobet giriş · betkom güncel · jojobet · grbets · restbet · ikimisli giriş · betnano resmi · meritbet güncel · betpark · meritbet giriş · restbet güncel giriş · kralbet güncel giriş · jojobet · restbet · artemisbet giriş · klasbahis · mrking · Marsbahis Güncel giriş · caddebet · capitolbet giriş · pusulabet giriş · betpark · sekabet · norabahis giriş · grbets · kingroyal · casibom giriş · betbon giriş · betpark · betsat giriş · betsat giriş · pusulabet · restbet güncel adres · betgaranti giris · bahissenin · casibom · jojobet giriş · meritbet giriş · matbet · betturkey giriş · holiganbet giriş · jestbahis · casibom · teosbet · Betnano · grbets · betist · casinoroyal · betturkey giriş · monobahis giriş · betpark giriş · holiganbet giriş · vaycasino · oslobet · holiganbet · matbet · kolaybet giris · casibom giriş · Queenbet · Betpark · ganobet giriş · betexper giriş · meritbet giriş · casibom resmi · istanbulbahis güncel giriş · kolaybet giris · grandpashabet · Betnis giriş · meritbet · caddebet giriş · tipobet · yakutcasino güncel giriş · brand protection · trendbet · piabellacasino · betkom güncel adresi · Norabahis giriş · goldenbahis güncel giriş · ikimisli giriş · meritbet · barbibet giriş · grbets · casibom giriş · milanbahis girişi · canlı casino siteleri · virüsbet giriş · casibom güncel giriş · ilbet giris · kralbet giriş · casibom · mariobet güncel giriş · tarafbet · Elexbet · hayalbahis giriş · matadorbet giriş · casinoper · dumanbet · Kavbet · betsat güncel giriş · jojobet giriş · casibom · casibom güncel giriş · jojobet güncel giriş · marsbahis · pusulabet · perabet güncel adres · grbets · betkom giriş · matbet · sekabet giris · matbet güncel giriş · marsbahis · olsobet giriş · betsmove · meritking · kralbet giriş · anti-phishing · betvole · istanbulcasino · jojobet · klasbahis giriş · maritbet · piabellacasino · grandpashabet · klasbahis · Artemisbet · ikimisli · pusulabet · meritbet resmi · marsbahis · grbets · kingbetting giriş · Betsmove Guncel · vdcasino · holiganbet · restbet güncel giriş · bircasino giris · tuccobet giriş · tümbet · marsbahis giriş · setrabet giriş · grandpashabet · grandpashabet giriş · Elexbet · betturkey · klasbahis giriş · grbets · grandpashabet · Padişahbet giriş · casibom giriş · jojobet giriş · kingroyal · casibom · betplay · pulibet giriş · betkom adresi · ngsbahis giriş · perabet yeni giriş · Betnis giriş · grbets · perabet güncel giriş · goldenbahis · artemisbet · sweet bonanza · ikimisli giriş · meritbet giriş · holiganbet resmi · grbets · ganobet · betturkey · marsbahis güncel giriş · Norabahis · pulibet · trendbet giriş · ilbet · sweet bonanza · grandpashabet · Matbet · grbets · casinoroyal giriş · kingroyal · restbet · betpark giris · Klasbahis giriş · non gamstop casinos · superbetin · tipobet güncel giriş · meritbet · holiganbet resmi · matbet giriş · klasbahis güncel giriş · queenbet giriş · trendbet giriş · smartbahis · betnef giriş · meritbet · restbet güncel giriş · betsat giriş · grandpashabet · hitbet · betist · lunabet giriş · meritking · setrabet giriş · hayalbahis giriş · superbetin giriş · grbets · casibom güncel giriş · trendbet · kavbet · meritking · casibom · pokerklas giriş adresi · tipobet · marsbahis güncel giriş · restbet giriş · grbets · kingroyal · casibom giriş · smartbahis giriş · bahissenin · betpark giris · betpark · bets10 sorunsuz giriş · holiganbet güncel giriş · klasbahis güncel · marsbahis giriş · kalebet giriş · betper · casinoas güncel giriş · casinos not on gamstop uk · betsat · holiganbet · Betnano güncel giriş · betnano · mariobet giriş · betsat · bahissenin giriş · jojobet giriş · klasbahis · casibom · betpark giris · casinoroyal güncel giriş · superbetin güncel giriş · betturkey · betturkey güncel · betwoon giriş yap · alobet adresi · betmatik giriş · betwoon resmi giriş · mariobet · casineon güncel giriş · Marsbahis · grbets · marsbahis giriş · tipobet giriş · kingroyal · holiganbet · virüsbet · tipobet giriş · betnano giriş · grandpashabet · pulibet · matadorbet giriş · bettilt · pokerklas mobil giriş · vdcasino · holiganbet giriş · matadorbet güncel giriş · holiganbet · betplay giriş · imajbet giriş · betplay · betvole · casibom güncel giriş · betsat · marsbahis giriş · casibom giriş · vip escort · kalebet güncel giriş · pulibet resmi · casibom · holiganbet · kavbet resmi · holiganbet giriş · betpark giris · oslobet giriş · galabet · jojobet giriş · restbet · jojobet · tarafbet giriş · Betwoon · meritbet · pusulabet · jojobet · van escort · hiltonbet · ngsbahis giriş · tipobet güncel giriş · restbet yeni giriş · kingroyal · pokerklas resmi giriş · Pusulabet Giris · casibom giriş · jojobet · marsbahis güncel giriş · kingroyal · kalebet · alobet güncel adresi · meritbet güncel giriş · imajbet · grandpashabet · meritbet resmi · casibom · goldenbahis · holiganbet · betwoon güncel giriş · casibom güncel giriş · perabet giriş · Crackstreams · meritking giriş · holiganbet giriş · Padişahbet güncel giriş · grandpashabet · süperbetin giriş · Ngsbahis · betsat · betturkey giriş · mrking · monobahis giriş · marsbahis giriş · casibom · betsat giriş · portobet · kavbet giriş · zirvebet · marsbahis · bircasino · kralbet giriş · artemisbet · casibom giriş · monobahis · restbet giriş · teosbet güncel giriş · vaycasino giriş · casinoper · casinoroyal · Pusulabet Guncel · meritbet giriş · mariobet · Bets10 · starzbet giriş · sonbahis · betsat güncel giriş · casibom giriş · hayalbahis güncel giriş · betturkey · piabellacasino · kolaybet giris · meritbet giriş · Betbon · kingroyal · betturkey giriş · Bets10 · Aresbet giriş · meritking giriş · betsat güncel giriş · Aresbet · süperbetin · casibom güncel giriş · Marsbahis · casibom giriş · trendbet giriş · Elexbet giriş · enbet · casibom · meritbet · betpark giriş · meritking güncel · casibom giriş · matbet giriş · superbetin · Kavbet · casibom giriş · kingroyal giriş · restbet giriş · grandpashabet giriş · canlı casino siteleri · kralbet · alobet · galabet giriş · virüsbet giriş · superbetin güncel giriş · jojobet · tipobet güncel giriş · Betnano · tipobet güncel giriş · bursa escort · queenbet · grbets · makrobet · casibom · bircasino giris · casinodior · pulibet resmi · kingbetting · Holiganbet · pusulabet giriş · jestbahis · ikimisli · matadorbet giriş · Ultrabet · grbets · casibom giriş · betpas · grbets · casinoas giriş · trendbet güncel giriş · meritking güncel giriş · Matbet güncel giriş · casinoas · kolaybet · Betsmove · kalebet giriş · caddebet · casibom · Queenbet güncel giriş · matadorbet · grbets · klasbahis giriş · marsbahis · goldenbahis giriş · casibom · hayalbahis giriş · piabet · marsbahis · Betpark · kralbet · betcio · holiganbet giriş · milanbahis giriş · lunabet · casibom giriş · jojobet giriş · grbets · kalebet güncel giriş · bettilt · kolaybet giriş · capitolbet · avvabet · pusulabet · tipobet güncel giriş · setrabet güncel giriş · casibom · pusulabet · holiganbet güncel giriş · meritbet giriş · casibom · casibom · milanbahis · betsat giris · bankobet giriş · capitolbet giriş · perabet resmi giriş · belugabahis · casibom giriş · taksimbet giriş · kavbet güncel · hitbet giriş · Kavbet · pulibet · betplay · restbet giriş · betmatik · bets10 · kavbet · grandpashabet · xslot · meritking giriş · betsat · avvabet giriş · kingroyal giriş · kingroyal · betgaranti giris · matadorbet · bahissenin güncel giriş · pokerklas giriş · meritbet · casibom · ikimisli giriş · betwoon yeni giriş · sekabet giris · grbets · bettilt güncel giriş · jojobet · queenbet güncel giriş · van escort vip · Klasbahis · betnef · istanbulbahis giriş · betturkey · imajbet giriş · bettilt giriş · Pusulabet · bettilt güncel giriş · kralbet güncel giriş · klasbahis giriş · casibom · starzbet · makrobet giriş · grandpashabet · grandpashabet · istanbulcasino giris · belugabahis · casibom güncel giriş · kalebet güncel giriş · casibom güncel giriş · trendbet · maritbet · kralbet · virüsbet · betsat güncel giriş · casibom · taksimbet · betpas güncel giriş · zirvebet giriş · casibom giriş · yakutcasino giriş · casinoroyal giriş · betsat güncel giriş · meritbet · kingroyal · marsbahis giriş · Betnis · grandpashabet · holiganbet · tuccobet giriş · tarafbet güncel · betsat · queenbet güncel giriş · Betbon güncel giriş · süperbetin giriş · betcio · grandpashabet giriş · jojobet · Norabahis · taksimbet · klasbahis · casibom giriş · Bets10 · hitbet giriş · casibom giriş · casibom · van escort bayan · marsbahis · casineon mobil giriş · avvabet güncel giriş · ikimisli güncel giriş · fixbet giriş · tarafbet · barbibet giriş · casibom güncel giriş · casinoroyal güncel giriş · dumanbet giriş · holiganbet · casibom giriş · canlı casino siteleri · betvole mobil · norabahis · casineon · casibom giriş · ramadabet giriş · meritbet · betsat guncel · jestbahis · Betnis · kolaybet · jojobet giriş · pulibet · casibom giriş · grandpashabet · betcio güncel giriş · ngsbahis · meritbet giriş · istanbulcasino giris · Holiganbet · casibom · casineon giriş · Betgaranti · Padişahbet · bahissenin giriş · grandpashabet · meritking · meritbet · jojobet · setrabet güncel giriş · tarafbet giriş · klasbahis güncel giriş · casibom · tipobet · alobet giriş · smartbahis giriş · casibom güncel giriş · betgaranti · betturkey güncel · vdcasino giriş · marsbahis · kralbet · yakabet güncel giriş · meritbet güncel · kalebet · betsat giriş · betplay güncel giriş · casibom · grandpashabet giriş · betasus · kingroyal · kingroyal · betpark giris · betgit · jojobet giriş · pusulabet giriş · monobahis · jojobet · Ultrabet giriş · meritbet · virüsbet giriş · betturkey güncel · superbetin · betsat · milanbahis · yakutcasino · bets10 giriş · kralbet giriş · betper giriş · Aresbet · betcio giriş · kavbet giriş · casibom giriş · kalebet giriş · marsbahis giriş · smartbahis · casibom giriş · Norabahis giriş · pulibet giriş · ilbet · pusulabet giriş · kingroyal giriş